Қостанай облысы әкімдігі мәдениет басқармасының «Торғай музейлерінің кешені» КММ-не қарасты Шақшақ Жәнібек музейі экспонаты. Атауы - Қылыш Жасалған жылы: ХҮІІІ ғасыр, 1916ж Жасалған жері: Торғай Мақсаты: Шақшақ Жәнібек Қошқарұлының дәуіріндегі жауынгердің қорғаныс жарағын музей экспозициясында көрсету. Сипаттамасы: Шақшақ Жәнібек мұражайының XVIII ғасырдағы қару-жарақ экспозициясында тұрған бұл көне жәдігер — қазақ жауынгерлерінің негізгі суық қаруларының бірі - Қылыш. Амангелді Иманов бастаған көтерілісшілерді қарумен қамтамасыз ету үшін Торғай даласында арнайы ұстаханалар ұйымдастырылғаны белгілі. Жәдігердің нақты тарихи-техникалық сипаттамасы: • Жасалу технологиясы: Қаруды Торғайдың белгісіз халық ұстасы соққан. Суреттегі қылыштың (семсердің) жүзі мен пішініне қарап, оның патша әскерінің заманауи қаруларына қарсы тұру үшін қолданбалы, шикізат тапшылығы жағдайында өте шебер соғылғанын көруге болады. Қарудың қарапайымдылығы мен беріктігі оның зауыттық емес, қолдан соғылған төл бұйым екенін дәлелдейді. • Торғай ұсталарының ерлігі: Соғыс уақытында есімі тарихта қалмаған жүздеген қазақ ұсталары түн баласы көз ілмей, қолда бар темір-терсектен, шаруашылық құралдарынан осындай кесуші және түйреуіш қаруларды әзірлеген. • Экспонаттың маңызы: Ұстаның есімі белгісіз болғанымен, бұл қылыш — Торғай сарбаздарының рухы мен азаттық жолындағы күресінің тікелей куәгері. Бұл жәдігер Торғайдағы көтерілістің жай ғана стихиялы емес, өз ішінен қару шығара алатын үлкен ұйымдасқан қозғалыс болғанын көрсетеді. Қылыш – туған жердің топырағынан табылған жауынгерлер пайдаланған қылыш. Қарудың жүзі жіңішке, ұзын және айқын иілген. Мұндай қисық пішін шауып қана қоймай, тіліп өтетін соққы жасауға өте ыңғайлы. Жүздің бетінде коррозия мен тот іздері (патина) анық көрінеді, бұл оның көне жәдігер екенін білдіреді. Қылыш 1916 жылғы Торғайдың ұлт азаттық көтеріліс сарбаздарының пайдаланған қаруы.Торғай ұсталарының соққан бұйымы. Ұста есімі белгісіз. Қалам-Қарасу ауылынан табылған. Ескерту: Бұл бұйым түпнұсқа жәдігер. Шақшақ Жәнібек музейіне 1993 жылы батырдың туғанына 300 жыл толуына орай экспозицияға сыйға тапсырған аудан әкімінің орынбасары Қапсабыр Бейсенбаев. • Құрылымы: Қарудың қолға ұстайтын сабы (сап сағасы) мен жүзін бөліп тұратын қорғанышы (гардасы) айқын көрінеді. Ол кездегі батырлардың қарулары соғыс жағдайына ыңғайлы, жеңіл әрі өте берік сапалы болаттан соғылатын. Сондықтан, бұл жәдігер XVIII ғасырда соғылған қару болса да, 1916 жылы Торғай қазақтарының патша өкіметіне қарсы соғысында майдан даласында екінші өмірін беріп, қайта қолданылған қару болуы толық мүмкін. Ол — әрі жоңғар заманының, әрі Амангелді сарбаздарының ерлігін біріктіретін ортақ мұра.